ΠΑΝΩ ΑΜΙΑΝΤΟΣ

Στα ανατολικά του Ολύμπου σε υψόμετρο 1380 μέτρα βρίσκεται το χωριό Πάνω Αμίαντος και θεωρείται ένα από τα πιο ψηλά χωριά της Κύπρου. Το χωριό βρίσκεται δίπλα από το γνωστό μεταλλείο του Αμιάντου και σε αυτό οφείλεται η ονομασία και η ύπαρξη του.

Ο Πάνω Αμίαντος δέχεται μια μέση ετήσια βροχόπτωση γύρω στα 1072 χιλιοστόμετρα που είναι από τις πιο ψηλές στη Κύπρο. Αξίζει να σημειωθεί ότι κατά τους πρώτους τρεις μήνες του χρόνου η βροχόπτωση ανέρχεται στα 551 χιλιοστόμετρα που ξεπερνά τη μέση όμβρηση της Κύπρου. Οι βροχοπτώσεις είναι συχνά ραγδαίες και οι χιονοπτώσεις πολύ βαρειές. Στις 4.12.1936 το χωρίο δέχθηκε 237.5 χιλιοστόμετρα βροχής μέσα σε 24 μόνο ώρες. Στις 24-25.12.1968 ο Πάνω Αμίαντος δέχθηκε 294,1 χιλιοστόμετρα βροχής σε 48 ώρες. Κατά τη διάρκεια του χειμώνα η υγρασία ξεπερνά το 70% και η θερμοκρασία του είναι κάτω από τους 0 βαθμούς Κελσίου. Η μεγαλύτερη θερμοκρασία του χωριού κατά τον μήνα Αύγουστο φτάνει τους 31.2 βαθμού Κελσίου.

Στο χωριό δεν υπάρχει σχεδόν καθόλου γεωργική απασχόληση για τον λόγο ότι ο οικισμός είναι καθαρά μεταλλευτικός.

Οι κάτοικοι του χωριού το 1946 ανέρχονται στους 656 που μειώθηκαν στους 430 το 1960 και στους 200 το 1973. Το 1982 οι κάτοικοι του χωριού αριθμούσαν 106. Στην απογραφή του 2001 οι κάτοικοι ήταν 61.

Μεταλλείο Αμιάντου.

Το κυπριακό μεταλλείο Αμιάντου βρίσκεται στην οροσειρά του Τροόδους, σε υψόμετρο 1400 μέτρα. Μεταξύ του 1878 και του 1904 η αγγλική αποικιακή κυβέρνηση έκαμε διάφορες προσπάθειες για την ανάπτυξη της βιομηχανίας εξόρυξης αμιάντου. Οι προσπάθειες απέτυχαν γιατί ο αμίαντος του Τροόδους έχει κοντές ίνες και η επεξεργασία του τότε δεν ήταν επικερδής. Το 1904 άρχισε η εξόρυξη αμιάντου από το Τροόδος όταν ο αμίαντος με κοντές ίνες άρχισε να χρησιμοποιείται στην κατασκευή φύλλων και πλακών αμιάντου. Οι εργασίες άρχισαν σε μια πολύ μικρή κλίμακα και με πρωτόγονο τρόπο. Το 1905 μια άδεια μεταλλείου παραχωρήθηκε στο Καίσαρα Τρομπέττα για 50 χρόνια. Αυτός μετέφερε τα δικαιώματα τους στην αυστριακή εταιρεία Compagnia Mineraria di Cipro. Το 1919 η εταιρεία κηρύχθηκε εχθρική και ο διευθυντής της μαζί με άλλους Γερμανούς και Αυστριακούς απελάθηκαν από την Κύπρο. Η Εταιρεία πέρασε από τα χέρια διαφόρων για να καταλήξει το 1947 σε μια ομάδα εταιρειών από την Σουηδία, την Βρετανία, την Δανία και την Ιρλανδία. Η παραγωγή αυξήθηκε σταδιακά και έφτασε τους 35,000 τόνου καθαρών ινών αμιάντου τον χρόνο.

Οι εργασίες του μεταλλείου ήταν τύπου ανοιχτής επιφάνειας, αφού η φύση του πετρώματος δεν επέτρεπε την δημιουργία γαλαριών. Το μετάλλευμα εξορύσσετο με εκσκαφείς που έσπαζαν το πέτρωμα στην πλαγιά του βουνού. Αυτό μεταφερόταν στους δύο κύριους σπαστήρες από όπου με κινούμενη ταινία κατέληγε σε ένα σταθμό φύλαξης. Ακολούθως γινόταν διαχωρισμός μεταξύ λεπτού και χοντρού υλικού. Το λεπτό υλικό πήγαινε στο υπαίθριο μέρος αποξήρανσης. Το χοντρό υλικό πήγαινε κατ΄ ευθείαν στους άχρηστους σωρούς. Τρία με πέντε εκατομμύρια τόνοι χαμένου υλικού απορρίπτονται κάθε χρόνο. Μετά την αποξήρανση, γινόταν ο διαχωρισμός της ίνας αμιάντου από την πέτρα και τελικά ο αμίαντος διαχωρίζετο στους κύριους τύπους του προϊόντος. Μετά ο αμίαντος έμπαινε σε σάκκους και αποθηκεύετο σε παλέττες για εξαγωγή. Η μεταφορά του αμιάντου προς εξαγωγή γινόταν με εναέριο σιδηρόδρομο που ξεκινούσε από το μεταλλείο, κατηφόριζε ολόκληρη την πλαγιά του βουνού και κατέληγε στις αποθήκες της εταιρείας στη Λεμεσό όπου ήταν και η αποβάθρα για φόρτωση σε πλοία. Η περιοχή αυτή της Λεμεσού λέγεται και σήμερα Εναέριος. Εδώ και πολλά χρόνια ο εναέριος έχει καταργηθεί και η μεταφορά του προϊόντος στο λιμάνι γινόταν με φορτηγά αυτοκίνητα.

Το μεταλλείο του Αμιάντου πρόσφερε απασχόληση στον αγροτικό πληθυσμό των γειτονικών χωριών και πρόσφερε στην οικονομία της Κύπρου μεγάλα ποσά μέσω της εισαγωγής ξένου συναλλάγματος. Οι εργασίες του μεταλλείου ήταν ουσιώδες για την οικονομία του νησιού αλλά ταυτόχρονα το ίδιο το μεταλλείο είναι μια ανοικτή πληγή στην καρδιά της καταπράσινης οροσειράς του Τροόδους. Η καταστροφή της χλωρίδας και πανίδας της περιοχής έχει σαν συνέπεια την επιτάχυνση της διάβρωσης της περιοχής με όλες τις καταστρεπτικές συνέπειες. Τα άχρηστα υπολείμματα των πετρωμάτων αποτελούν πραγματικό κίνδυνο για τους κατοίκους των γειτονικών χωριών.

Οι πληγές από τη λειτουργία του μεταλλείου αμιάντου είναι δυνατό να αμβλυνθούν με τις κατάλληλες ενέργειες αλλά είναι δύσκολο να θεραπευτούν.

ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΟΥ ΠΑΝΩ ΑΜΙΑΝΤΟΥ

Το 1986 η ιδιοκτησία της εταιρείας πέρασε στα χέρια του τέως μητροπολίτη Λεμεσού, Χρύσανθου. Η μείωση της ζήτησης του αμιάντου αλλά κυρίως η κακή διαχείριση εκ μέρους του τέως μητροπολίτη, οδήγησαν στο κλείσιμο του μεταλλείου το 1988. Ξαφνικά, όχι μόνο οι κάτοικοι του Πάνω Αμιάντου, αλλά και των γύρω χωριών, βρέθηκαν χωρίς δουλειά. Έτσι πολλοί ήταν αυτοί που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν το χωριό για να εξασφαλίσουν τα προς το ζειν.

Αυτό το γεγονός ήταν μάλλον και η αρχή του τέλους για την κοινότητα μας. Και όταν λέμε τέλους , κυριολεκτούμε. Μια κοινότητα που τα παλιά χρόνια ήταν η πρωτεύουσα της διασκέδασης (οι κινηματογραφικές προβολές και οι θεατρικές πρεμιέρες γίνονταν στον Πάνω Αμίαντο) σιγα-σιγά έσβηνε. Με την "αρωγή" και "βοήθεια" της κυβέρνησης. Από το 1997 ο Πάνω Αμίαντος είναι το μόνο χωριό της Κύπρου που δεν έχει ηλεκτρισμό και έκτοτε γίναμε το μπαλάκι του πινγκ-πονγκ ανάμεσα στα Υπουργεία. Παρά τις επανειλημμένες εκκλήσεις μας προς τις αρμόδιες αρχές για από κοινού λύση των σημαντικών για την υγεία μας προβλημάτων, δεν βρήκαμε καμιά ανταπόκριση. Τουναντίον, προσπαθούν να μας αναγκάσουν στην εγκατάλειψη του χωριού μας, έτσι ώστε να μπορούν να μας διαγράψουν από τον χάρτη της Κύπρου, χωρίς
τύψεις
Οι κατοικίες μας ηλεκτροδοτούνται από γεννήτριες, θέτοντας σε κίνδυνο τόσο τα δάση μας, όσο και τις ζωές μας. Το νερό φτάνει στα σπίτια μας διασχίζοντας ένα πεπαλαιωμένο και επικίνδυνο για την υγεία μας δίκτυο. Οι ψεκασμοί σταμάτησαν να γίνονται εδώ και χρόνια, κάνοντας τον καθένα μας στόχο αμέτρητων κουνουπιών σε κάθε έξοδο από το σπίτι μας. Όσο για τον χειμώνα, εμείς ευχόμαστε να μην χιονίσει για να μην αποκλειστούμε στα σπίτια μας. Βλέπετε, το οδικό δίκτυο θεωρείται "ιδιωτικό" γι' αυτό κανείς δεν νοιάζεται για να το ανοίξει. Κι ας κινδυνεύουν ανθρώπινες ζωές.

Οι λιγοστοί κάτοικοι που παρέμειναν στην κοινότητα φορτωμένοι με όλες τις αρρώστειες που προκλήθηκαν από την συνεχή έκθεση τους στον αμίαντο, εκδιώκονται από την κυβέρνηση με κάθε τρόπο από τα σπίτια που έζησαν μια ζωή, παρά τις διάφορες λύσεις (όπως την πληρωμή ενοικίου ή τη μίσθωση, όπως είναι οι κατοικίες του Τροόδους) που πρότειναν στους αρμόδιους. Οι συνεχόμενες αρνήσεις της κυβέρνησης για οποιαδήποτε εναλλακτική λύση προκαλούν εύλογα ερωτηματικά. Εμείς, οι μόνιμοι και νόμιμοι κάτοικοι του Πάνω Αμιάντου, που θα ζήσουμε; Πως μπορεί να υπάρχει Κοινοτάρχης και Κοινοτική Αρχή Πάνω Αμιάντου και από την άλλη να μην μας αναγνωρίζουν ως κοινότητα; Τι θα απογίνει ο Πάνω Αμίαντος; Ο Πάνω Αμίαντος υπήρξε μια ιστορική κοινότητα που διαδραμάτισε σημαντικό μέρος στην οικονομική και πολιτιστική ιστορία του τόπου μας, γι' αυτό και έπρεπε να φυλάγεται ως κόρη οφθαλμού.

Αυτός είναι σήμερα ο Πάνω Αμίαντος. Μια χαμένη πολιτεία......
Μπορεί να μην έχει πλέον ζωή, να μην έχει πλέον χιλιάδες διαβάτες, αλλά για μας είναι η ζωή μας. Εδώ γεννηθήκαμε, εδώ μεγαλώσαμε, εδώ ζήσαμε και εδώ θα πεθάνουμε. Όσο και αν αυτό ενοχλεί αφάνταστα τα συμφέροντα κάποιων.